BÝTKÝLERÝN MUCÝZELERÝ

Uzmanlar, özellikle kýþ aylarýnda yoðun þekilde tüketilen bitki çaylarýnýn ilaç gibi düþünülmesi, günde 3 fincandan fazla içilmemesi konusunda uyardý. Selçuk Üniversitesi Çumra Meslek Yüksekokulu Týbbi ve Aromatik Bitkiler Bölümü Öðretim Üyesi Doç. Dr. Ahmet Gümüþçü, soðuk algýnlýðý ve grip gibi rahatsýzlýklarýn arttýðý bugünlerde, iyileþmek ya da hastalanmamak için bitki çaylarý tüketiminin arttýðýný belirtti. Bazý rahatsýzlýklara iyi gelen bitkilerin ortak özelliðinin, vücut direncini artýrmasý ve baðýþýklýk sistemini güçlendirmesi olduðunu vurgulayan Gümüþçü, son dönemde en fazla talep gören þifalý bitkilerin melisa, ada çayý ve kekik olduðunu ifade etti.

EKÝNEZYA ÝLGÝSÝ

Ana vataný Amerika olan ekinezya adlý bitkinin de son dönemde yoðun ilgi gören þifalý bitkiler arasýnda yer aldýðýný anlatan Gümüþçü, "Bu bitkilerin çaylarý tek baþlarýna tüketilebileceði gibi, bir kaç bitki karýþtýrýlarak da içilebilir. Karýþýmlar daha faydalýdýr, çünkü her bitkinin içinde farklý özelliklerde maddeler bulunduðu için, bu maddeler karýþýmlý çaylarla bir defada alýnabilir" dedi.

GRÝBE ÇOK ÝYÝ GELÝYOR

Gereðinden fazla miktarda alýnan bitki çaylarý, kiþinin bazý kan deðerlerinde yükselmelere neden olarak rahatsýzlýklara yol açabiliyor. Gümüþçü, limon, zencefil ve tarçýnýn da soðuk algýnlýðý ve grip gibi rahatsýzlýklara iyi gelen bitkiler arasýnda yer aldýðýný ifade etti.

AKTAR UYARISI

Gümüþçü, "Vatandaþlarýmýz bu bitkileri, tanýdýklarý ve güvendikleri aktarlardan almalýdýrlar. Çünkü iþinin ehli olan aktarlar, hem yüksek kalitedeki ürünleri satar hem de bitki karýþýmlarýný olmasý gerektiði gibi tavsiye ederler" dedi. Gümüþçü, belli ölçülerin aþýlmadýðý ve uygun biçimde kullanýldýðý takdirde þifalý bitkilerin hastalýklarý önlemede faydalý olduðunu bildirdi.

ÞiFALI BiTKiLER ÇAY GiBi DEMLENMEZ

Ahmet Gümüþçü, her þifalý bitkinin ihtiva ettiði farklý maddelerle ayrý ayrý vücuda yarar saðladýðýný ifade etti. Þifalý bitkilerin çay gibi kaynatýlmadan, sýcak suyun içine salýnýp bir kaç dakika bekletildikten sonra içilmesinin en doðru yol olduðunu dile getiren Gümüþçü, "Bitki çaylarý ilaç deðildir. Nasýl ki 'bir an önce iyileþeyim' diye düþünüp, günde belli ölçekte kullanýlmasý gereken ilaçlardan fazla fazla içemiyorsak, bitki çaylarýnda da ayný prensibe uymamýz gerekir" diye konuþtu. Gümüþçü, "Melisa, ada çayý ve kekik gibi ürünlerden günde en fazla 3 fincan içilmelidir. Bu oran hemen hemen tüm þifalý bitkiler için aynýdýr.

Bir kadýnda hamilelik oluþabilmesi için erkekten gelen sperm ile kadýndan gelen yumurtanýn fallop tüplerinde biraraya gelmesi ve sperminyumurtayý döllemesi gerekir. Herhangi bir nedenle (enfeksiyon, ameliyat) tüplerde meydana gelen hasarlanma ve týkanýklýk kýsýrlýða neden olur. Benzer þekilde tüplerin geçirgenliðinin bilinçli olarak engellenmesi ise bir doðum kontrol yöntemidir ve cerrahi sterilizasyon olarak adlandýrýlýr. Bu þekilde sperm yumurtaya ulaþamaz ve onu dölleyemez.

Tüp ligasyonu ya da tüplerin baðlanmasý kalýcý doðum kontrol yöntemlerinden olarak kabul edilir. Daha sonra çocuk isteði ortaya çýkrsa tüplerin yeniden açýlmasý her zaman mümkün olmaya bilir. Tüp ligasyonuna karar verirken bu durumun mutlaka göz önüne alýnmasý gereklidir.

Kimler için uygundur?
Günümüzde Amerika Birleþik Devletlerinde üreme çaðýndaki evli her 5-6 kadýndan biri tüplerini baðlatmayý tercih etmektedir. Tüplerin baðlatýlmasýnýn önünde hiç kimsede týbbi bir engel bulunmamakla birlikte bazý durumlarda yapýlmasý daha uygun ve avantajlýdýr.

* Ailesini tamamlamýþ, dilediði kadar çocuk sahibi olmuþ ve bundan sonra çocuk sahibi olmayý düþünmeyen çiftler
* Olasý bir hamileliðin kadýn hayatýný ciddi ölçüde tehdit etmesi beklenilen ve bu nedenle hamile kalmasýna kesinlikle izin verilmeyecek olan kadýnlar
* Zeka özürü gibi nedenlere baðlý olarak cinsel tacize uðrama ve hamile kalma olasýlýðý yüksek olan kiþiler

Kimler için uygun deðildir

* Henüz ailesini tamamlamamýþ çiftler
* Ailesini tamamladýðýný düþünse bile 30 yaþýn altýndaki kadýnlar
* Üreme çaðýnda olup eþiyle problemleri olan kiþiler (Boþanma ve ileride baþka biri ile evlenme olasýlýðý nedeniyle)
* Eþini tam anlamý ile kalýcý doðum kontrol yöntemine ikna edememiþ kadýnlar

baþka bir doðum kontrol yöntemini tercih etmelidirler.

Avantajlarý
Tüplerin baðlanmasý kullanýcýdan baðýmsýz olarak yüksek oranda kalýcý koruma saðlamasý açýsýndan uygun kiþilerde en avantajlý doðum kontrol yöntemidir. Tüpler baðlý olduðunda hamile kalma korkusu olmadýðýndan cinselliðin daha verimli yaþanmasýna yardýmcý olabilir. Koruyuculuðu hemen baþlar ve ömür boyu sürer

Dezavantajlarý
Kalýcý bir yöntem olmasý ve geri dönüþ olasýlýðýnýn düþük olmasý en önemli dezavantajýdýr. Öteyandan eþlerin her ikisinin de yazýlý onayýnýn gerekmesi bir baþka dezavantajdýr

Etkinliði
Tüplerin baðlanmasý teorik olarak %100 koruma saðlamakla birlikte pratikte bu koruyuculuk daha düþüktür. Ýþlemin baþarýsýz olma olasýlýðý 1000'de 4'tür. Tüpleri baðlý olan bir kadýnda adet gecikmesini takiben gebelik testi pozitif olduðunda bunun bir dýþ gebelik olmadýðý mutlaka gösterilmelidir.

Tüpleri baðlanan bir kadýn bir daha hamile kalamaz mý?
Teroik olarak hayýr. Ancak tüpler baðlanýrken uygulanan tekniðe baðlý olarak mikrocerrahi iþlemler ile tüpler yeniden açýlabilir. Ancak bu operasyonlarýn hem etkinliði düþüktür hem de maliyeti yüksektir. Tüpleri baðlanmýþ olan bir kadýn yeniden çocuk sahibi olmak istediðinde en uygun yöntem tüp bebek uygulanmasýdýr. Ancak tüp bebek uygulamalarýnda da gebelik þansýnýn %100 olmadýðý akýlda tutulmalýdýr. Artan kadýn yaþý ile birlikte hamilelik þansý da giderek azalmaktadýr.

Ne zaman yapýlabilir?
Tüp ligasyonlarýnýn çoðu sezaryen operasyonlarý sýrasýnda yapýlýr. Ancak bu kural deðildir. Laparoskopi ile her yaþta ve dönemde yapýlabilir. Ancak sezaryen dýþý zamanlarda yapýldýðýnda gebelik testi yapýlarak bir hamilelik olmadýðý gösterilmelidir. Hamilelik þansýný en aza indirmek için tercihan adet kanamasýný takip eden ilk günlerde yapýlmalýdýr.

Nasýl yapýlýr?
Bugüne kadar tanýmlanmýþ pekçok tüp ligasyonu tekniði mevcuttur. Tüplerin etrafýna sýký bir plastik halka geçirilebilir, tüplerin süpürgemsi ucu (fimbria) cerrahi olarak çýkarýlabilir, tüp yakýlýp ortasý kesilebilir ya da tüp ortasýndan bir parça çýkartýlarak kalan uçlar baðlanabilir. En son tarif edilen teknik Pomeroy tekniði olarak adlandýrýlýr ve en sýk kullanýlan tekniktir.

Laparparoskopi genelde son derece basit ve ayaktan yapýlan bir iþlem olmakla birlikte genel anestezi altýnda yapýlýr.Yaklaþýk 15 dakika süren iþlem sonrasý hastanede yatmak gerekmez, 3-4 saatlik dinlenme sonrasý hasta evine gidebilir. Takiben 1 günlük dinlenme genelde yeterlidir. Ýþlem sonrasý ilk 24 saat aðýzdan aðrýkesici almayý grektirecek þiddette aðrý olabilir.

Yan etkileri
Tüplerin baðlanmasý iþleminin herhangi bir yan etkisi yoktur. Adet düzeninde genelde bir deðiþikliðe neden olmaz. Cinsel yaþantý açýsýndan hiçbir olumsuz etkisi yoktur

Riskler
Genel anestezi ve laparoskopiye ait riskler dýþýnda ek bir risk taþýmaz.

Örneðin uzun bir iþe, yürüyüþe veya spor gibi yüksek performans gerektiren bir iþe baþlamadan bir saat öncesinde bir þeyler yememiz gerekiyorsa, sindirimi bir saat içerisinde tamamlanabilecek besinleri tercih etmeliyiz. Genel bir fikir vermesi açýsýndan besinlerin sindirim süreleri þu þekilde özetlenebilir:

1 saatte sindirilebilenler: Su, çay, kahve, enerji yiyecekleri, sporcular için özel hazýrlanmýþ karbonhidrat konsantreleri.

2 saatte sindirilebilenler: Süt, kakao, yoðurt, et püresi, beyaz ekmek, muz, müsli/corn flakes tarzý kahvaltýlýk tahýllar, hafif sebze, prinç/pilav, alabalýk protein konsantreleri.

3 saatte sindirilebilenler: Siyah ve karýþýk ekmekler, kek, patates, yumurta, büyükbaþ hayvan ve koyun eti, tavuk, sebze, elma.

4 saatte sindirilebilenler: Sosis, salam, hindi, dana kýzartmasý, biftek, fýndýk-fýstýk.

5 saatte sindirilebilenler: Kabuklu yemiþler, kýzartmalar, patates kýzartmasý.

6 saatte sindirilebilenler: Pastýrma, mantar, ton balýðý.

7 saatte sindirilebilenler: Kaz eti, sardalya, tuzlama balýk.

Ýnsanlar için mükemmel beslenme listesi yoktur. Ancak, her çeþit beslenme planýnda yaygýn olan tek þey, tüm yiyeceklerin çok az iþleme tabi tutulmasýdýr. Kabuklu kuru yemiþler, yaban mersini, iþlenmemiþ süt, açýk mezrada kesilen et gibi iþlenmemiþ yiyeceklerin her zaman saðlýklý olduðu biliniyor. Bitkisel özler, enzimler, vitaminler, mineraller, antioksidanlar, antiinflamatuar ve saðlýklý yaðlar içeren bu yiyecekler, sizi saðlýklý ve zinde tutar.

Forbes dergisi, saðlýk sayfalarýnda dünyanýn en saðlýklý 12 yiyeceðini açýkladý.

Ýþte Amerikalý ünlü beslenme uzmaný Jonny Bowden'ýn kitabýndan derlenen dünyanýn en saðlýklý gýdalarý:

Soðan - sarýmsak: Mide, prostat, yemek borusu kanserlerine karþý korur. Kalp hastalýðý riskini yüzde 20 azaltýyor.

Yaban mersini: Kanserden koruyan antioksidanlar içerir ve hafýzayý güçlü kýlýyor. Lif bakýmýndan zengindir.

Fasulye: Kiloyu dengeleyip, kan þekerini düzenliyor. Kolon kanseri ve kalp hastalýðýndan koruyor. Ýçerdiði lifler sayesinde, uzun ve saðlýklý yaþamýn bir parçasýdýr.

Somon: En iyi anti-aging gýdasý. Omega-3 beyni ve kalbi korur. Ruh halini dengeler ve kan þekerini düzenler.

Süt: Vitamin, mineral ve yararlý bakteriler bakýmýndan zengin olan süt, kanserle savaþan CLA asidini de içerir.

Fýndýk- fýstýk: Haftada 5 kez tüketmek kalp krizi ve kalp hastalýðý riskini yüzde 30-50 arasýnda azaltýyor. Her gün için 25 gramlýk, badem, ceviz, fýstýk, fýndýk yeterli.

Kýrmýzý et: Ýþlemden geçirilmemiþ kýrmýzý et, omega-3 bakýmýndan zengindir. Özellikle meralarda yetiþen hayvanlardan elde edilen etten, makul miktarda tüketildiðinde kanserden koruyor. Protein ve B12 vitamini kaynaðý.

Yumurta: Doðanýn en kusursuz yiyeceði olarak tanýmlanýyor. Protein bakýmýndan zengin ama kalorisi düþük. Beyni korur ve göz saðlýðýný güçlendirir.

Brokoli: Tüm kanser risklerini azaltýr. Mineral ve vitamin oranlarý çok yüksektir. Ayrýca vücudu toksinlerden arýndýran kimyasallara sahiptir. Brokoli, kabak, brüksel lahanasý, kara lahana gibi sebzeler,kanser riskini azaltmaya yardýmcý olan indol isimli bitki kimyasallarý içeriyor.

Elma: Akciðer kanseri, astým ve diyabete karþý korur. Kemik güçlendiren K vitamini içerir. Yemeklerden 30 dakika önce tüketildiðinde iþtahý bastýrmaya yardýmcý olur

Nar: Antioksidanlar bakýmýndan zengindir. Kan basýncýný dengeler, damarlarý korur ve tümörlerin büyümesini engeller.

Yeþil çay: Dünyada sudan sonra en çok tüketilen içecek olan çayýn deðiþik formlarý (siyah, beyaz, yeþil, Çin çayý gibi) anti oksidanlar ve antiinflamatuar içeriyor. Yeþil çay gibi bazý türleri ise, kansere karþý etkili olan katesin isimli bitki kimyasallarý içeriyor. Mesane, kolon, nefes borusu, pankreas, rektum ve mide kanserlerine yakalanma riskini azaltýyor. Kilo kontrolünü kolaylaþtýrýyor.